Czym jest bruksizm i dlaczego może niszczyć Twoje zęby?

Budzisz się rano z napięciem w okolicy szczęki, bólem głowy albo poczuciem niewyspania? U części osób takie objawy mogą mieć związek z nieświadomym zaciskaniem lub zgrzytaniem zębami. Jednym z możliwych powodów jest bruksizm – zaburzenie, które często pozostaje długo niezauważone. 

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest to zjawisko, jakie są charakteryzujące bruksizm przyczyny i objawy, a także jak zatrzymać zgrzytanie zębami i kiedy warto skonsultować się ze specjalistą.

Bruksizm – co to jest?

Bruksizm to zaburzenie polegające na mimowolnej, rytmicznej pracy mięśni żucia, której towarzyszy zaciskanie lub tarcie zębów o siebie. Może występować w ciągu dnia, ale zdecydowanie bardziej typowe jest niekontrolowane zgrzytanie zębami w nocy.

Jak wskazują Sona J. Lal i in. w artykule Bruxism Management*, bruksizm wiąże się z powtarzalnymi skurczami mięśni żwaczy i aktywnością układu nerwowego, szczególnie w momentach tzw. mikrowybudzeń ze snu. Wyróżnia się jego formę pierwotną (bez wyraźnej przyczyny) oraz wtórną, związaną z innymi schorzeniami lub czynnikami.

Zgrzytanie zębami w nocy – przyczyny

Wielu pacjentów, u których zidentyfikowano bruksizm, wykazuje zdziwienie. „Dlaczego zgrzytam zębami we śnie? Przecież w ciągu dnia jestem spokojny i nic mi nie dolega”. Odpowiedź na pytanie o to, skąd bierze się bruksizm, nie zawsze jest jednoznaczna. Do tej pory udało się zidentyfikować kilka głównych czynników odpowiadających za to zaburzenie:

• Mikrowybudzenia – to krótkie momenty zwiększonej aktywności układu nerwowego, które mogą występować wielokrotnie w ciągu nocy.
• Stres i napięcie – długotrwały stres może prowadzić do nieświadomego zaciskania zębów, które pojawia się także w stanie nieświadomości.
• Zaburzenia snu – zgrzytanie zębami bywa powiązane z: zespołem niespokojnych nóg, ze specyficznymi zaburzeniami zachowania w fazie snu REM czy obturacyjnym bezdechem sennym. Szacuje się, że nawet około połowa dorosłych z bezdechem sennym może doświadczać bruksizmu.
• Czynniki genetyczne – u części osób występuje predyspozycja rodzinna – nawet 20-50% pacjentów wskazuje, że ktoś w ich rodzinie również miał podobny problem.
• Leki i inne substancje – niektóre leki (np. przeciwdepresyjne) oraz substancje pobudzające mogą mieć związek z występowaniem bruksizmu. Znaczenie mogą mieć także kofeina, alkohol i nikotyna.
• Choroby neurologiczne i inne – bruksizm może współwystępować z różnymi chorobami neurologicznymi i ogólnoustrojowymi.

Bruksizm – objawy

Objawy bruksizmu nie zawsze są oczywiste – wiele osób dowiaduje się o problemie dopiero od partnera lub podczas wizyty u dentysty.

Najczęstsze sygnały to:

• zgrzytanie zębami słyszalne w nocy,
• poranny ból lub zmęczenie mięśni żuchwy,
• bóle głowy (szczególnie w okolicy skroni),
• ograniczenie ruchomości żuchwy,
• nadwrażliwość zębów,
• uczucie napięcia w twarzy,
• trzaski lub przeskakiwanie w stawie skroniowo-żuchwowym.

Czy bruksizm niszczy zęby?

Pacjenci, u których zdiagnozowano tę nieprawidłowość, naturalnie zaczynają się zastanawiać, czy bruksizm jest groźny. Jak każdy stan patologiczny, może on powodować poważniejsze problemy.

Oto jak bruksizm wpływa na zęby:

• prowadzi do ścierania powierzchni zębów,
• sprzyja pękaniu szkliwa,
• może wywoływać uszkodzenia wypełnień, koron lub mostów,
• często powoduje nadwrażliwość zębów.

W bardziej zaawansowanych przypadkach może dochodzić nawet do zmian w ustawieniu zgryzu i do ograniczenia otwierania ust.

Co zrobić gdy zgrzytam zębami?

Oto, co może pomóc w ograniczeniu objawów:

• Kontrola chorób towarzyszących i leków – problem może być wtórny do innych schorzeń.
• Higiena snu i styl życia – ograniczenie kofeiny i alkoholu, regularny sen, unikanie stymulacji wieczorem.
• Redukcja napięcia – techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe.
• Szyny ochronne – indywidualnie dopasowane nakładki mogą chronić zęby przed ścieraniem, choć nie eliminują przyczyn zjawiska.

W wybranych przypadkach stosuje się także metody behawioralne lub nawet leczenie farmakologiczne. Decyzja o ich zastosowaniu wymaga indywidualnej oceny.

*Lal SJ, Sankari A, Weber, DDS KK. Leczenie bruksizmu. [Aktualizacja: 1 maja 2024]. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; styczeń 2026. Dostępne na stronie: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482466/